Odrzucenie spadku często wydaje się prostą decyzją, zwłaszcza gdy wiadomo, że masa spadkowa jest obciążona długami. Sytuacja istotnie komplikuje się jednak w momencie, gdy po odrzuceniu spadku przez rodzica do dziedziczenia dochodzi małoletnie dziecko. W praktyce bardzo często pojawia się wtedy pytanie, czy rodzic może samodzielnie odrzucić spadek również w imieniu dziecka, czy też konieczna jest wcześniejsza zgoda sądu rodzinnego.

Na tle zmian przepisów oraz ukształtowanej w ostatnich latach praktyki odpowiedź na to pytanie nie jest już jednoznaczna i wymaga każdorazowej oceny konkretnej sytuacji.

Dlaczego dziecko zostaje spadkobiercą?

Zgodnie z zasadami dziedziczenia ustawowego, spadkobierca, który odrzuca spadek, jest traktowany tak, jakby nie dożył chwili otwarcia spadku. W jego miejsce wchodzą jego zstępni, a więc w pierwszej kolejności dzieci. W praktyce oznacza to, że bardzo często po odrzuceniu spadku przez rodzica, do dziedziczenia niejako automatycznie dochodzi dziecko, nawet jeśli nikt nie planował takiego skutku.

To właśnie w tym momencie pojawia się konieczność podjęcia decyzji, czy spadek należy odrzucić także w imieniu małoletniego.

Odrzucenie spadku w imieniu dziecka a zgoda sądu

Przez wiele lat przyjmowano, że odrzucenie spadku w imieniu małoletniego zawsze stanowi czynność przekraczającą zwykły zarząd majątkiem dziecka i w każdym przypadku wymaga uprzedniej zgody sądu opiekuńczego. Obecnie w świetle zmian przepisów i aktualnej praktyki podejście to zostało złagodzone.

W aktualnym stanie prawnym nie w każdej sytuacji zgoda sądu rodzinnego jest konieczna. Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, rodzice działają wspólnie, nie występuje konflikt interesów między nimi a dzieckiem, a odrzucenie spadku jest jednoznacznie korzystne dla małoletniego (np. gdy spadek jest wyłącznie zadłużony), oświadczenie o odrzuceniu spadku może zostać złożone bezpośrednio przed notariuszem albo sądem.

Takie rozwiązanie znacząco upraszcza i przyspiesza procedurę, eliminując konieczność prowadzenia odrębnego postępowania przed sądem rodzinnym.

Kiedy zgoda sądu nadal będzie potrzebna?

Zgoda sądu opiekuńczego pozostaje jednak konieczna w sytuacjach, w których nie ma pełnej zgodności po stronie rodziców lub gdy istnieje ryzyko naruszenia interesu dziecka. Dotyczy to w szczególności przypadków, gdy władza rodzicielska przysługuje tylko jednemu z rodziców, drugi rodzic nie wyraża zgody na odrzucenie spadku albo gdy sytuacja majątkowa spadku nie jest jednoznaczna i wymaga oceny przez sąd.

W takich okolicznościach odrzucenie spadku w imieniu dziecka nadal traktowane jest jako czynność przekraczająca zwykły zarząd i bez zgody sądu rodzinnego będzie bezskuteczne.

Termin 6 miesięcy – kluczowa kwestia praktyczna

Niezależnie od tego, czy w danej sprawie potrzebna jest zgoda sądu, obowiązuje sześciomiesięczny termin na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku. W przypadku małoletniego termin ten liczy się od dnia, w którym rodzic dowiedział się, że dziecko zostało powołane do spadku.

Jeżeli w konkretnej sprawie konieczne jest uzyskanie zgody sądu rodzinnego, złożenie wniosku do sądu, pod warunkiem że nastąpi przed upływem terminu, wstrzymuje jego bieg. W praktyce to właśnie pilnowanie terminów jest najczęstszym źródłem błędów i problemów po stronie rodzin.

Dlaczego w sprawach dotyczących dzieci warto zachować szczególną ostrożność?

W praktyce kancelaryjnej regularnie spotykam się z sytuacjami, w których rodzice odrzucają spadek w swoim imieniu, nie zdając sobie sprawy, że dziecko wchodzi w ich miejsce. Zdarza się również, że termin sześciu miesięcy mija, zanim zostaną podjęte jakiekolwiek działania albo że składane są oświadczenia bez wymaganej zgody sądu, co czyni je bezskutecznymi.

Konsekwencje takich błędów mogą być bardzo poważne, ponieważ dziecko może zostać obciążone odpowiedzialnością za długi spadkowe, a odwrócenie skutków bywa w praktyce bardzo trudne.

Rola adwokata w sprawach spadkowych z udziałem dzieci

Sprawy spadkowe dotyczące małoletnich wymagają szczególnej staranności i znajomości aktualnych przepisów. Rolą adwokata jest nie tylko sporządzenie odpowiednich oświadczeń czy wniosków do sądu, ale również ocena, czy w danej sprawie zgoda sądu jest rzeczywiście konieczna oraz zabezpieczenie wszystkich terminów.

Często już na etapie pierwszej konsultacji możliwe jest dobranie takiej strategii, która pozwoli ochronić interes dziecka i uniknąć zbędnych postępowań.

Jeżeli stoisz przed koniecznością odrzucenia spadku w imieniu dziecka i chcesz mieć pewność, że Twoje działania są zgodne z aktualnym stanem prawnym, warto skorzystać z profesjonalnej pomocy.
Jako adwokat prowadzący sprawy spadkowe w Gdańsku, pomagam rodzicom przejść przez te procedury w sposób bezpieczny i uporządkowany.