Zdarza się, że w testamencie jedna osoba otrzymuje cały majątek, a najbliżsi krewni zmarłego zostają pominięci. Prawo jednak chroni ich interesy poprzez instytucję zachowku. W praktyce oznacza to, że nawet jeśli ktoś został wyłączony z dziedziczenia, może domagać się wypłaty określonej części majątku.
Jako adwokat od spraw spadkowych w Gdańsku często spotykam się z pytaniem: czy zachowek przysługuje każdemu członkowi rodziny? Odpowiedź brzmi – nie zawsze.
Czym jest zachowek?
Zachowek to roszczenie pieniężne, które przysługuje najbliższym zmarłego w sytuacji, gdy zostali pominięci w testamencie lub otrzymali mniej, niż należałoby im się przy dziedziczeniu ustawowym. Nie jest to udział w konkretnym składniku majątku (np. mieszkaniu), lecz prawo do określonej sumy pieniężnej.
Komu przysługuje zachowek?
Zgodnie z kodeksem cywilnym, prawo do zachowku mają:
- zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki),
- małżonek,
- rodzice zmarłego
Osoby te mają prawo do zachowku, jeśli dziedziczyłyby po zmarłym z ustawy. Jeżeli więc spadkodawca przekazał cały majątek np. jednej osobie w testamencie, pozostałym przysługuje roszczenie o zapłatę kwoty odpowiadającej ich części spadku.
Wysokość zachowku
Zachowek wynosi:
- 1/2 wartości udziału spadkowego, jaki przypadłby danej osobie przy dziedziczeniu ustawowym,
- 2/3 tego udziału, jeśli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jest małoletnim dzieckiem spadkodawcy.
Przykład:
Gdyby zmarły pozostawił żonę i dwóch dorosłych synów, a cały majątek przekazał w testamencie tylko jednemu z nich, drugi syn i żona mogą żądać zachowku. Każdemu z nich należałaby się połowa udziału, jaki otrzymaliby przy dziedziczeniu ustawowym.
Jak obliczyć zachowek?
Podstawą jest tzw. czysta wartość spadku – czyli aktywa (np. nieruchomości, pieniądze, ruchomości) pomniejszone o długi. Do tej wartości dolicza się także niektóre darowizny, które spadkodawca uczynił za życia – zwłaszcza te dokonane na rzecz spadkobierców.
W praktyce ustalenie wysokości zachowku często wymaga opinii biegłego lub wsparcia prawnika.
Kiedy i jak dochodzić zachowku?
Roszczenie o zachowek można zgłosić w drodze negocjacji lub – jeśli strony nie dojdą do porozumienia – w postępowaniu sądowym. Termin na dochodzenie roszczenia wynosi 5 lat od ogłoszenia testamentu.
W sprawach o zachowek często kluczowe jest ustalenie wartości majątku oraz ocena, czy darowizny dokonane przez zmarłego należy doliczyć do masy spadkowej.
Jeśli potrzebujesz pomocy w ustaleniu wysokości zachowku lub w prowadzeniu sprawy o jego zapłatę, zapraszam do kontaktu.
Jako adwokat z Gdańska zajmuję się kompleksowym prowadzeniem spraw spadkowych – od analiz testamentów, przez postępowanie przedsądowe, po reprezentację przed sądem.
